Televisie is al decennialang een vast onderdeel van het dagelijks leven. Bijna elk huishouden heeft een scherm in de woonkamer staan, maar de manier waarop mensen ernaar kijken is de afgelopen jaren enorm veranderd. Waar vroeger het hele gezin op een vaste tijd samen voor de buis zat, bepaalt de kijker vandaag zelf wanneer en wat hij ziet. Die verschuiving heeft veel veranderd, niet alleen voor kijkers, maar ook voor omroepen en programmamakers.
Van zwart-wit buis naar slim scherm
De eerste televisietoestellen in Nederland verschenen in de jaren vijftig. Die toestellen waren groot, zwaar en toonden alleen een zwart-witbeeld. Kleurentelevisie werd pas in 1967 geïntroduceerd door de Nederlandse omroepen. De beelden waren eenvoudig, maar voor veel mensen was het een bijzondere ervaring om nieuws en entertainment rechtstreeks in huis te ontvangen. Daarna ging het snel. De schermen werden groter en platter, het beeld scherper, en de afstandsbediening verving de draaiknop op het toestel zelf. Tegenwoordig zijn veel toestellen verbonden met het internet. Zo’n smart tv geeft toegang tot streamingdiensten, YouTube en apps, naast de gewone zenders. Het televisiescherm is daarmee uitgegroeid tot een soort alles-in-één apparaat voor het woonkamerscherm.
Lineair kijken versus streamen
Lange tijd was er maar één manier om te kijken: je stemde af op een zender en volgde het rooster. Dat heet lineair kijken. De omroep bepaalde wat er werd uitgezonden en de kijker paste zich daaraan aan. Populaire programma’s trokken miljoenen mensen tegelijk achter het scherm, wat zorgde voor gezamenlijke beleving. Daar is veel van veranderd door het succes van streamingdiensten zoals Netflix, Videoland en Disney+. Mensen kiezen nu zelf een serie of film en kijken die wanneer het hen uitkomt. Het zogenoemde binge-watchen, waarbij iemand meerdere afleveringen achter elkaar bekijkt, is inmiddels heel gewoon. Toch is lineair kijken nog steeds populair, vooral bij live-evenementen zoals sportwedstrijden, verkiezingen en grote shows. Die kunnen niet uitgesteld worden, omdat het juist om het gezamenlijke moment gaat.
Televisie als spiegel van de samenleving
Wat er op de buis te zien is, zegt veel over de tijd waarin we leven. In de jaren tachtig en negentig domineerden grote quizzen, familieseries en varièté-shows de kijkcijfers. Later kwamen realityprogramma’s op, zoals Big Brother en Idols, waarbij gewone mensen de hoofdrol speelden. Die formule is nog steeds springlevend. Een goed voorbeeld is het programma Op Zoek Naar Danny en Sandy, waarin kandidaten streden voor de hoofdrol in de musical Grease. Deelnemers zoals Magtel de Laat werden door zo’n programma breed bekend bij het grote publiek. Dat laat zien hoe het kleine scherm nog steeds nieuwe sterren kan maken. Naast entertainment speelt televisie ook een belangrijke rol in het informeren van mensen. Journaals, actualiteitenprogramma’s en documentaires bereiken nog altijd grote groepen kijkers, ook al consumeren steeds meer mensen nieuws via sociale media.
De toekomst van het kijken
De vraag is wat de komende jaren gaan brengen. Jongeren kijken steeds minder op een traditioneel toestel en schakelen vaker naar een telefoon of tablet. Korte video’s op platforms als TikTok en Instagram concurreren rechtstreeks met langere tv-programma’s. Omroepen en productiemaatschappijen proberen daarop in te spelen door eigen apps te bouwen en content te maken die ook buiten de woonkamer goed werkt. Tegelijk investeren grote streamingdiensten in steeds duurdere producties om kijkers vast te houden. De strijd om de aandacht van de kijker is groter dan ooit. Desondanks verdwijnt het grote scherm in de woonkamer niet zomaar. Samen naar een serie kijken, een sportevenement volgen of genieten van een film op een groot beeldscherm blijft voor veel mensen een aantrekkelijke ervaring die een telefoonschermpje niet kan vervangen.
Veelgestelde vragen
Hoeveel uur televisie kijken Nederlanders gemiddeld per dag?
Nederlanders kijken gemiddeld ongeveer twee tot drie uur per dag naar tv-content. Dat is inclusief uitgesteld kijken via NPO Start, Videoland en andere platforms. Oudere leeftijdsgroepen kijken over het algemeen meer dan jongeren.
Wat is het verschil tussen een smart tv en een gewone tv?
Een smart tv is verbonden met internet en heeft ingebouwde apps voor streamingdiensten, sociale media en browsers. Een gewone tv ontvangt alleen signalen via een antenne, kabel of schotel en heeft geen internetverbinding. Met een mediaspeler zoals een Chromecast of Apple TV kun je een gewone tv alsnog slimmer maken.
Zijn kijkcijfers nog wel belangrijk nu zoveel mensen streamen?
Kijkcijfers voor lineaire uitzendingen zijn minder bepalend geworden, maar nog steeds relevant voor omroepen en adverteerders. Streamingdiensten meten succes op een andere manier, namelijk via het aantal streams en kijkuren per titel. Die cijfers worden zelden volledig openbaar gemaakt.
Waarom worden live-programma’s nog steeds massaal bekeken?
Live-programma’s zoals sportwedstrijden, talentenshows en politieke debatten trekken grote aantallen kijkers omdat het gaat om een gedeeld moment. Iedereen wil op hetzelfde moment weten wie er wint of wat er gebeurt. Dat gezamenlijke gevoel is moeilijk te vervangen door uitgesteld kijken.