Materialen spelen een grote rol in de manier waarop kinderen leren. In het montessorionderwijs zijn de leermiddelen zelfs het hart van de aanpak. Ze zijn niet zomaar spullen in een klas. Ze zijn zo ontworpen dat kinderen er zelfstandig mee aan de slag kunnen, zonder dat een leerkracht voortdurend uitleg geeft. Dat klinkt eenvoudig, maar er zit veel doordachte kennis achter.
Wat maakt montessorimiddelen anders dan gewone leermiddelen
Gewone leermiddelen in een klas zijn vaak gemaakt om klassikaal te gebruiken. Een leerkracht legt iets uit, en de kinderen oefenen daarna. Bij montessori werkt dat anders. De hulpmiddelen zijn zo in elkaar gezet dat het kind de fout zelf ontdekt. Dit heet zelfcorrectie. Een voorbeeld: bij een puzzel met vormen past een stuk alleen op de juiste plek. Het kind hoeft geen bevestiging te vragen aan een volwassene. Het merkt zelf of het klopt. Dit stimuleert het zelfvertrouwen en de concentratie. De spullen zijn ook bijna altijd gemaakt van natuurlijke grondstoffen zoals hout. Dat geeft een prettig gevoel in de hand en maakt het verschil in gewicht, textuur en temperatuur goed voelbaar.
De zintuigen als startpunt voor leren
Maria Montessori geloofde dat kinderen de wereld begrijpen via hun zintuigen. Daarom zijn de leerbenodigdheden gericht op voelen, zien, horen en soms ook ruiken. De zogenoemde zintuiglijke hulpmiddelen helpen kinderen om begrippen als groot en klein, zwaar en licht, of ruw en glad te begrijpen voordat ze die in woorden kunnen uitdrukken. Een set cilinders met verschillende groottes leert een kind bijvoorbeeld ruimtelijk inzicht te ontwikkelen. Pas als dat begrip er is via de handen, volgt de taal. Taal en abstract denken groeien zo op een stevige basis. Dit maakt het verschil met leren via alleen plaatjes of tekst.
Rekenen en taal met tastbare hulpmiddelen
Ook voor rekenen en taal zijn er speciale montessorispullen. Het kralenarsenaal is een goed voorbeeld. Hiermee leren kinderen de getallen van één tot en met duizend kennen door ze letterlijk vast te houden en te tellen. Eén kraal staat voor één, een staaf van tien kralen staat voor tien, een plat vlak van honderd kralen staat voor honderd en een kubus van duizend kralen staat voor duizend. Kinderen zien zo wat getallen betekenen in de werkelijkheid, niet alleen op papier. Voor taal zijn er letters van schuurpapier, die kinderen kunnen aanraken terwijl ze de klank leren. Zo worden lezen en schrijven verbonden aan een tastzinservaring. Dit helpt vooral kinderen die beter leren door te doen dan door te luisteren.
Montessorimateriaal in de praktijk op school
In een montessorischool staan de leermiddelen op open rekken, gerangschikt van eenvoudig naar moeilijk. Kinderen kiezen zelf waarmee ze aan de slag gaan, binnen de grenzen die de leerkracht stelt. Dit vraagt vertrouwen in het kind, maar ook een goede inrichting van de klas. De spullen hebben elk een vaste plek en kinderen leggen ze na gebruik terug. Dat leert hen niet alleen rekenen of lezen, maar ook verantwoordelijkheid en ordelijkheid. Scholen in het primair onderwijs gebruiken dit soort lesspullen ook steeds vaker als aanvulling naast een gewone methode, zelfs als ze geen officiële montessorischool zijn. De benadering past goed bij kinderen die baat hebben bij meer zelfstandigheid en bewegingsvrijheid tijdens het leren.
Veelgestelde vragen
Zijn montessorispullen ook geschikt voor kinderen met een leerachterstand?
Montessorispullen zijn juist heel geschikt voor kinderen met een leerachterstand. Omdat kinderen zelf het tempo bepalen en leren via hun handen, sluiten de leermiddelen goed aan bij wat een kind op dat moment aankan. Er is geen tijdsdruk en geen negatieve vergelijking met klasgenoten.
Kan je dit soort leermiddelen ook thuis gebruiken?
Ja, montessorigerichte leermiddelen zijn ook thuis goed te gebruiken. Er zijn sets te koop voor verschillende leeftijden en vakgebieden. Het helpt wel om eerst te begrijpen hoe een middel bedoeld is, zodat je het kind op de juiste manier laat ontdekken zonder te veel sturing.
Vanaf welke leeftijd zijn montessorispullen geschikt?
Montessorispullen zijn er al voor kinderen vanaf ongeveer twee à drie jaar. Voor de jongste kinderen gaat het dan om eenvoudige zintuiglijke oefeningen, zoals vormen sorteren of fijne motoriek trainen. Voor oudere kinderen in de basisschoolleeftijd zijn er steeds complexere sets voor rekenen, taal en wereldoriëntatie.
Hoe lang gaan montessorileermiddelen mee?
Omdat montessorileermiddelen vaak van hout zijn gemaakt en stevig zijn geconstrueerd, gaan ze bij normaal gebruik vele jaren mee. In scholen worden dezelfde sets soms tientallen jaren gebruikt. De kwaliteit is hoog en de onderdelen zijn vaak los te vervangen als er iets beschadigd raakt.