Een dak hebben is voor de meeste mensen vanzelfsprekend. Je sluit ’s avonds de deur, je slaapt in een warm bed en je hebt een plek die van jou is. Maar voor tienduizenden mensen in Nederland is dit geen gegeven. Zij slapen op straat, bij vrienden op de bank of in een opvanglocatie. Dakloosheid is een groter probleem dan veel mensen denken, en het raakt mensen in alle lagen van de samenleving.
Hoeveel mensen in Nederland zijn dakloos
Volgens schattingen van het CBS waren er in Nederland in recente jaren meer dan 30.000 mensen zonder vaste woonplek. Dat zijn niet alleen mensen die op straat slapen. Het gaat ook om mensen die tijdelijk bij familie of kennissen wonen, omdat ze nergens anders heen kunnen. Dit wordt ook wel verborgen dakloosheid genoemd. Jongeren zijn een grote groep binnen deze cijfers. Veel van hen zijn tussen de 18 en 27 jaar oud en hebben net de jeugdzorg verlaten of zijn vastgelopen in een moeilijke thuissituatie. Zij komen terecht in een situatie waar ze weinig grip op hebben en waar de weg terug lang en ingewikkeld is.
Hoe iemand dakloos raakt
Er is zelden één reden waarom iemand zijn woning verliest. Meestal spelen meerdere dingen tegelijk een rol. Schulden zijn een veelvoorkomende oorzaak. Als huurachterstanden oplopen, kan een verhuurder naar de rechter stappen en een uitzetting aanvragen. Ook een scheiding, verlies van werk of psychische problemen kunnen iemand in een kwetsbare positie brengen. Mensen met een verslaving of een psychiatrische aandoening lopen extra risico. Het lastige is dat problemen zich opstapelen. Wie zijn woning kwijtraakt, heeft daarna vaak moeite om een nieuw adres te vinden. Zonder adres is het bijna onmogelijk om een uitkering aan te vragen, een bankrekening te openen of je in te schrijven bij een zorgverzekeraar. De problemen worden zo steeds groter.
Wat opvang en begeleid wonen bieden
Gelukkig zijn er organisaties die mensen helpen die hun woning zijn kwijtgeraakt. Opvanginstellingen bieden een tijdelijk onderdak en ondersteuning bij het regelen van praktische zaken. Denk aan hulp bij schulden, het aanvragen van uitkeringen en het zoeken naar een vaste woonplek. Begeleid wonen gaat een stap verder. Mensen wonen dan in een eigen kamer of appartement, maar krijgen begeleiding van een professional. Die helpt hen om zelfstandig te leven en de stap te zetten naar een onafhankelijk bestaan. Organisaties zoals Humanitas Onder Dak in Twente werken op deze manier. Ze richten zich op eigen kracht en eigen regie, zodat mensen niet afhankelijk blijven van hulp, maar weer op eigen benen leren staan. Dat vraagt tijd, maar het werkt wel.
Wat jij kunt doen als je dakloosheid tegenkomt
Niet iedereen die dakloos is, vraagt zelf om hulp. Schaamte speelt een grote rol, net als het gevoel dat je anderen niet wilt belasten. Als je iemand kent die in de problemen zit met wonen, is het al veel waard om het gesprek aan te gaan. Luisteren zonder oordeel helpt meer dan mensen beseffen. Daarnaast zijn er gemeentelijke loketten, zoals het Wmo-loket, waar mensen zich kunnen melden als ze dreigen hun woning te verliezen. Hoe eerder iemand hulp zoekt, hoe groter de kans dat erger voorkomen kan worden. Particuliere initiatieven, buurthuizen en kerken spelen in veel plaatsen ook een rol. Zij bieden soms een warme maaltijd, maar ook een luisterend oor en een doorverwijzing naar professionele hulp. Kleine stappen kunnen het verschil maken tussen verderglijden en een nieuwe start.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen dakloosheid en thuisloosheid?
Dakloosheid betekent dat iemand geen vaste woonplek heeft en soms letterlijk buiten slaapt. Thuisloosheid is een bredere term. Iemand kan wel een dak boven zijn hoofd hebben, maar toch geen plek hebben die echt als thuis voelt. Denk aan iemand die tijdelijk op een bank slaapt bij mensen die hij nauwelijks kent.
Heeft een dakloze recht op een uitkering?
Een dakloze heeft in principe recht op een uitkering, maar in de praktijk is het moeilijk om die te krijgen zonder een vast adres. Een briefadres biedt uitkomst. Dit is een adres bij een instelling of gemeente waarop iemand ingeschreven staat, zodat hij toch post kan ontvangen en aanspraak kan maken op voorzieningen.
Hoelang verblijft iemand gemiddeld in de opvang?
Hoe lang iemand in de opvang verblijft, verschilt sterk per situatie. Gemiddeld gaat het om enkele maanden, maar voor mensen met meerdere problemen tegelijk kan het ook jaren duren. De bedoeling is altijd dat de opvang tijdelijk is en dat iemand doorstroomt naar een zelfstandige of begeleidde woonplek.
Kunnen jongeren ook terecht bij daklozenopvang?
Ja, jongeren kunnen ook terecht bij opvangorganisaties. Er zijn zelfs instellingen die zich specifiek richten op dakloze jongeren tussen de 18 en 27 jaar. Zij hebben andere behoeften dan volwassenen en krijgen begeleiding die past bij hun leeftijd en situatie, gericht op opleiding, werk en zelfstandig wonen.